Standart maliyet ve fiili maliyet sapması
Olay
Fabrika yıl içinde üretimi birim başına standart maliyetle kaydetti: toplam 5.000.000 TL. Fiili maliyet 5.400.000 TL çıktı; üretimin dörtte biri dönem sonunda stokta, dörtte üçü satıldı.
Muhasebe kaydı
- Üretimin standart maliyetle mamule alınmasıBorç
- 152Mamuller5.000.000 TL — standart
Alacak- 151Yarı Mamuller — Üretim5.000.000 TL
- Dönem sonu — olumsuz sapmanın stok ve satılan mala dağıtılmasıBorç
- 152Mamuller100.000 TL — stokta kalan pay
- 620Satılan Mamuller Maliyeti (-)300.000 TL — satılan pay
Alacak- 151Yarı Mamuller — Üretim400.000 TL — fiili fark
Dikkat
Vergi kanunu FİİLİ MALİYETİ arar: standart maliyet yıl içinde yönetim aracı olarak kullanılabilir ama dönem sonunda stok ve satılan mamul fiili maliyete getirilmek zorundadır. Sapmanın tamamını gider yazmak yanlıştır; sapma, dönem sonu stokta kalan ile satılan mamul arasında oranlanır. Bilançodaki stok standart değil fiili maliyettedir.
Vergisel değerlendirme
İmal edilen emtia, üretimde fiilen sarf edilen madde ve malzeme, işçilik ve genel üretim giderleriyle değerlenir (213 sayılı Kanun madde 275); maliyet bedeli, kıymetin edinilmesi için fiilen yapılan ödemelerin toplamıdır (madde 262). Standart maliyet bir tahmindir; vergi matrahının dayandığı stok değeri fiili maliyet olmak zorundadır. Emtia bilançoda maliyet bedeliyle gösterilir (madde 274).
Dönem sonunda standart ile fiili maliyet arasındaki sapma, üretimin satılan ve stokta kalan kısımlarına oranlanarak dağıtılır: stokta kalan payı stok değerini düzeltir, satılan payı satılan mamul maliyetine eklenir. Sapmanın tamamını gider yazmak stokta kalan kısmın maliyetini eksik bırakır ve dönem matrahını düşürür; tamamını stoka eklemek ise satılan malın maliyetini eksik gösterir.
Yanlış yapılan kayıt
- 620Satılan Mamuller Maliyeti (-)400.000 TL — sapma
- 151Yarı Mamuller — Üretim400.000 TL
Neden yanlış: Sapmanın dörtte biri stokta kalan mamule aittir; gider yazılınca stok 100.000 TL eksik, dönem matrahı o kadar düşük çıkar. İnceleme stoku fiili maliyete getirir ve farkı cezalı ister.
Dayanağı
- Madde 275 İmal Edilen Emtia
- Madde 262 Maliyet Bedeli7338 s.K. ile fıkra eklendi
- Madde 274 Emtia5024 s.K. ile değiştirildi
Bu şema şu soruların cevabı
- Standart maliyet yöntemi vergi kanunlarına uygun mu
- Maliyet sapması hangi hesaba yazılır
- Olumsuz sapma gider yazılabilir mi
- Dönem sonunda stoklar fiili maliyete nasıl getirilir
- Sapma stok ile satılan mal arasında nasıl dağıtılır
- Standart maliyetle tutulan stok bilançoda hangi değerle gösterilir
- Fiili maliyet zorunlu mu