Yan ürün ve tali ürünün maliyetlendirilmesi
Olay
Şeker fabrikası pancar işlerken yan ürün olarak melas elde etti; melasın net satış değeri 300.000 TL. Melas yem üreticisine satıldı; şeker ana ürün olarak ayrı maliyetlendirildi.
Muhasebe kaydı
- Yan ürünün net satış değeriyle stoka alınması — ana ürün maliyetinden düşülürBorç
- 152Mamuller300.000 TL — yan ürün
Alacak- 151Yarı Mamuller — Üretim300.000 TL
- Yan ürünün satışıBorç
- 120Alıcılar330.000 TL
Alacak- 600Yurtiçi Satışlar300.000 TL
- 391Hesaplanan KDV30.000 TL
- Satılan yan ürünün maliyetiBorç
- 620Satılan Mamuller Maliyeti (-)300.000 TL
Alacak- 152Mamuller300.000 TL
Dikkat
Yan ürüne ORTAK MALİYET DAĞITILMAZ: tali ürün net satış değeriyle (satış fiyatından satış giderleri düşülerek) stoka alınır ve aynı tutar ana ürünün maliyetinden düşülür; böylece yan ürün satıldığında kâr çıkmaz. Ana ürünle ayrım değere göredir: üretimin amacı olan ve değeri yüksek olan ana üründür. Yan ürün de envanterde sayılır; sayılmayan yan ürün kayıt dışı satış şüphesi doğurur.
Vergisel değerlendirme
İmal edilen emtianın maliyeti üretimde sarf edilen madde, işçilik ve genel üretim giderlerinden oluşur (213 sayılı Kanun madde 275); yan ürün ana üretimin kaçınılmaz sonucu olduğundan ona ayrı maliyet yüklenmez, net satış değeri ana ürünün maliyetinden indirilir. Yan ürün emtiadır ve envantere girer (madde 274); dönem sonunda stokta kalan yan ürün net satış değeriyle bilançoda gösterilir.
Yan ürünün teslimi KDV'ye tabidir; oran ürünün türüne göre belirlenir (3065 sayılı Kanun madde 28). Melas, kepek gibi hayvan yemi niteliğindeki yan ürünler yem için öngörülen indirimli oran ya da istisnadan yararlanabilir; ürünün Kanunda ve kararnamede sayılan tanıma girip girmediği satıcının sorumluluğundadır.
Yanlış yapılan kayıt
- 120Alıcılar330.000 TL
- 602Diğer Gelirler300.000 TL — maliyetsiz
- 391Hesaplanan KDV30.000 TL
Neden yanlış: Yan ürün maliyetsiz sayılınca ana ürünün maliyeti 300.000 TL yüksek kalır; şeker satıldığında kâr eksik, melas satıldığında fazla çıkar. Dönemler arasında matrah kayar, envanter yan ürünü göstermediği için sayım farkı doğar.
Dayanağı
- Madde 275 İmal Edilen Emtia
- Madde 274 Emtia5024 s.K. ile değiştirildi
- Madde 28 Oran (1)2018/11658 s. BKK ile 2018/11658 s. BKK ile oran/uygulama kararı
Bu şema şu soruların cevabı
- Yan ürüne maliyet verilir mi
- Yan ürün satışı hangi hesaba yazılır
- Tali ürünün satış geliri ana ürün maliyetinden düşülür mü
- Yan ürün stokta hangi değerle izlenir
- Melas ve kepek gibi yan ürünlerde KDV oranı nedir
- Ana ürün ile yan ürün ayrımı neye göre yapılır
- Yan ürün için envanter tutulur mu