Yatırım fonu katılma payı ve borsada işlem görmeyen menkul kıymet değerlemesi
Olay
Şirket atıl nakdini borsada işlem görmeyen bir serbest fona yatırdı: 5.000.000 TL. Yıl sonunda fonun ilan ettiği pay değeriyle 5.600.000 TL; ertesi yıl 5.900.000 TL'ye satıldı ve banka stopaj kesti.
Muhasebe kaydı
- Fon katılma payı alımıBorç
- 118Diğer Menkul Kıymetler5.000.000 TL
Alacak- 102Bankalar5.000.000 TL
- Dönem sonu — fonun ilan ettiği pay değeriyle artışBorç
- 118Diğer Menkul Kıymetler600.000 TL
Alacak- 642Faiz Gelirleri600.000 TL
- Satış — bankanın kestiği stopaj peşin vergiBorç
- 102Bankalar5.900.000 TL
- 193Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlarstopaj
Alacak- 118Diğer Menkul Kıymetler5.600.000 TL
- 642Faiz Gelirlerikalan artış
Dikkat
Menkul kıymet değerlemesinde kural ALIŞ BEDELİ ama iki büyük istisna var: hisse senetleri ve hisse ağırlıklı fon payları alış bedeliyle kalır, DİĞER fon payları ve borsa rayici olan kıymetler BORSA RAYİCİYLE, rayici yoksa fonun ilan ettiği pay değeriyle değerlenir ve artış o yıl gelir yazılır. Fon satışında banka stopaj keser; kurum için bu peşin vergidir, beyannamede mahsup edilir.
Vergisel değerlendirme
Menkul kıymetler alış bedeliyle değerlenir; ancak hisse senetleri ile fon portföyünün en az yüzde elli birinin Türkiye'de kurulmuş şirketlerin hisse senetlerinden oluşan yatırım fonu katılma belgeleri dışındaki menkul kıymetler borsa rayiciyle, borsa rayici yoksa kıymetin alış bedeline vadesinde elde edilecek gelirin değerleme gününe kadar işlemiş kısmı eklenerek değerlenir (213 sayılı Kanun madde 279). İdare, borsada işlem görmeyen fon payının fonun ilan ettiği değerleme günü pay değeriyle değerlenip artışın dönem kâr zararına aktarılacağını söylüyor.
Fon katılma paylarından elde edilen gelir menkul sermaye iradıdır (193 sayılı Kanun madde 75); kurumlarda fon gelirleri üzerinden ödeme anında kesinti yapılır ve kesilen vergi kurumlar vergisinden mahsup edilir (5520 sayılı Kanun madde 15). İskontolu alınan Eurobond ve tahvillerde alış bedeli ile itfa bedeli arasındaki fark faiz niteliğindedir ve dönem sonunda işlemiş kısmı gelir yazılır.
Yanlış yapılan kayıt
- 118Diğer Menkul Kıymetler5.000.000 TL — alış bedeli
- 102Bankalar5.000.000 TL
Neden yanlış: Hisse ağırlıklı olmayan fon payı borsa rayici ya da ilan edilen değerle değerlenmek zorundadır; 600.000 TL'lik artış o yılın geliridir. Satışa bırakmak matrahı bir yıl geriye kaydırır; inceleme farkı cezasıyla ister.
Dayanağı
- Madde 279 Menkul Kıymetler4369 s.K. ile değiştirildi
- Madde 75 Tarifi7226 s.K. ile fıkra eklendi
- Madde 15 Vergi kesintisi (45)(46)7524 s.K. ile ibare eklendi
- Borsada işlem görmeyen fon katılma payı, fonun ilan ettiği değerleme günü pay değeriyle değerlenir; artış dönem kârına girer2023-05-25 · E-11395140-105[VUK-3-24708]-574629
- İskontolu alınan Eurobond'un alış bedeli ile itfa bedeli arasındaki fark faiz niteliğindedir2024-12-24 · E-38418978-120[75-24]-755163
Bu şema şu soruların cevabı
- Yatırım fonu katılma payı dönem sonunda nasıl değerlenir
- Borsada işlem görmeyen fonun değeri nasıl belirlenir
- Fon değer artışı gelir yazılır mı
- Para piyasası fonu hangi hesapta izlenir
- Fon satışında stopaj kesilir mi
- Fon değer artışı kurumlar vergisine tabi mi
- Eurobond dönem sonunda nasıl değerlenir