Dövizli alınan ve verilen çeklerin değerlemesi
Olay
Şirket müşterisinden 100.000 USD'lik çek aldı (1 USD = 38 TL). Yıl sonu döviz alış kuru 42 TL; çek ertesi yıl 43 TL kurundan tahsil edildi.
Muhasebe kaydı
- Dövizli çekin alınması — alış günü kuruylaBorç
- 101Alınan Çekler3.800.000 TL — 100.000 USD
Alacak- 120Alıcılar3.800.000 TL
- Dönem sonu — döviz alış kuruyla değerleme, fatura yokBorç
- 101Alınan Çekler400.000 TL
Alacak- 646Kambiyo Kârları400.000 TL
- Tahsilat — tahsil günü kuruyla farkBorç
- 102Bankalar4.300.000 TL
Alacak- 101Alınan Çekler4.200.000 TL
- 646Kambiyo Kârları100.000 TL
Dikkat
Dövizli çek bir YABANCI PARA ALACAĞIDIR: dönem sonunda ve geçici vergi dönemlerinde döviz alış kuruyla değerlenir, fark gelir ya da gider yazılır ve bu fark için FATURA KESİLMEZ. Fatura yalnız asıl işlemin bedeliyle tahsilat arasında ödeme günü kesinleşen fark için düzenlenir; TL faturaya karşılık dövizli çek alındıysa bu fark KDV matrahına girer. Çek ödenmeden geri alınırsa değerlenmiş bakiye cari hesaba döner.
Vergisel değerlendirme
Yabancı para cinsinden alacak ve borçlar, dolayısıyla alınan ve verilen çekler, değerleme günü döviz alış kuruyla değerlenir (213 sayılı Kanun madde 280, 281 ve 285); fark kambiyo kârı ya da zararı olarak dönem kazancına girer. İdare, bir teslim ya da hizmetin karşılığı olmayan bu değerleme farkı için fatura düzenlenmesine gerek olmadığını söylüyor.
Faturanın TL, ödemenin dövizli çekle yapıldığı hallerde çekin verildiği tarihten ödeme tarihine kadar satıcı lehine oluşan fark için satıcı, aleyhine oluşan fark için alıcı fatura düzenler; fark KDV matrahına dahildir (3065 sayılı Kanun madde 24). Ödeme gerçekleşmeden geri alınan verilen çekin değerlenmiş bakiyesi satıcılar hesabına aktarılır. Vadeli dövizli çeklere reeskont uygulanabilir; döviz cinsinden faiz oranı esas alınır.
Yanlış yapılan kayıt
- 101Alınan Çekler3.800.000 TL — değerlemesiz
- 120Alıcılar3.800.000 TL
Neden yanlış: Çek yabancı para alacağıdır ve değerlenmek zorundadır; 400.000 TL kur farkı geliri yazılmayınca dönem matrahı eksik beyan edilir. İnceleme farkı cezasıyla ekler; aleyhe fark olsaydı gider hakkı kaybolurdu.
Dayanağı
- Madde 280 Yabancı Paralar4369 s.K. ile değiştirildi
- Madde 281 Alacaklar5228 s.K. ile ibare değişti
- Madde 285 Borçlar3239 s.K. ile eklendi
- Madde 24 Matraha Dahil Olan Unsurlar7161 s.K. ile ibare değişti
- Dövizli çekler değerleme günlerinde 280'e göre değerlenir; değerleme farkı için fatura gerekmez, ödemeye kadarki fark için lehte olan taraf fatura keser2023-05-08 · 95462982-105[VUK.ÖZLG-2018-83]-99508
- Ödeme yapılmadan geri alınan dövizli verilen çekin değerlenmiş bakiyesi satıcılar hesabına aktarılır2021-05-20 · 11395140-105[VUK-1-24436]-403423
Bu şema şu soruların cevabı
- Döviz cinsinden alınan çek dönem sonunda değerlenir mi
- Dövizli çekin kur farkı için fatura kesilir mi
- Verilen dövizli çek hangi kurla değerlenir
- Dövizli çek tahsil edilince kur farkı nereye yazılır
- Ödenmeden geri alınan dövizli çek nasıl kaydedilir
- Dövizli çeklerde reeskont uygulanır mı
- TL faturaya karşılık alınan dövizli çekte kur farkı KDV'li mi