Menkul kıymet değerlemesi
Olay
Şirket 1.000.000 TL'ye borsada işlem gören hisse senedi aldı; yıl sonu borsa değeri 700.000 TL. Ayrıca 500.000 TL'lik devlet tahvili var, borsa rayici 520.000 TL.
Muhasebe kaydı
- Değer düşüklüğü karşılığıBorç
- 654Karşılık Giderleri
Alacak- 119Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)
Dikkat
Hisse senetleri ALIŞ BEDELİYLE değerlenir; borsa değerindeki ARTIŞ gelir yazılmaz. Değer düşüklüğü için karşılık ayrılması ise vergi matrahını etkilemez, kanunen kabul edilmeyen giderdir.
Vergisel değerlendirme
Hisse senetleri ALIŞ BEDELİYLE değerlenir (213 sayılı Kanun madde 279): borsa değerindeki düşüş için ayrılan karşılık ticari kârı düşürür ama vergi matrahını değiştirmez, kanunen kabul edilmeyen giderdir; artış da gelir yazılmaz. Kâr ya da zarar ancak satışta doğar.
Tahvil ve bono gibi borçlanma senetleri ise borsa rayiciyle, borsa rayici yoksa işlemiş faiz eklenerek değerlenir; olayda 20.000 TL değerleme farkı gelir yazılır ve vergilenir. Yatırım fonu katılma belgeleri de borsa rayiciyle. İştirak hissesi satış kazancında kurumlar vergisi istisnası ayrıca vardır (5520 sayılı Kanun madde 5).
Yanlış yapılan kayıt
- 654Karşılık Giderleri300.000 TL
- 119Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)300.000 TL
Neden yanlış: Karşılık kaydı ticari bilanço için doğru olsa da vergi matrahından indirilemez; beyannamede kanunen kabul edilmeyen gider olarak eklenmelidir. Eklenmezse matrah 300.000 TL eksik çıkar; hisse alış bedeliyle durur, zarar satışta gerçekleşir.
Dayanağı
- Madde 279 Menkul Kıymetler4369 s.K. ile değiştirildi
Bu şema şu soruların cevabı
- Hisse senedi dönem sonunda nasıl değerlenir
- 110 hisse senetleri hesabı ne zaman çalışır
- Borsa değeri düşen hisse için karşılık ayrılır mı
- 119 hesap ne işe yarar
- Menkul kıymet satış kârı hangi hesaba yazılır
- Alış bedeli mi borsa rayici mi esas alınır
- Değer artışı gelir yazılır mı