Vadeli mevduat faizinin dönem sonu tahakkuku
Olay
Şirket 1 Ekim'de altı ay vadeli 20.000.000 TL mevduat açtı; yıllık faiz yüzde on iki. 31 Aralık'a kadar işlemiş faiz 600.000 TL tahakkuk ettirildi; vade Mart'ta doldu, banka stopaj kesip net faizi yatırdı.
Muhasebe kaydı
- Dönem sonu — vadeye kadar işlemiş faizin tahakkukuBorç
- 181Gelir Tahakkukları600.000 TL — Ekim–Aralık faizi
Alacak- 642Faiz Gelirleri600.000 TL
- Vade günü — faizin tahsili, stopaj peşin vergiBorç
- 102Bankalarbrüt faiz — stopaj
- 193Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlarstopaj
Alacak- 181Gelir Tahakkukları600.000 TL
- 642Faiz GelirleriOcak–Mart faizi
Dikkat
Vadesi gelmemiş mevduatın DÖNEM SONUNA KADAR İŞLEMİŞ faizi o yılın geliridir: tahakkuk ettirilir, geçici vergi matrahına girer. Faiz vade sonunda tahsil edilecek diye beklenmez. Stopaj ise tahakkukla değil bankanın ödemesiyle doğar; tahakkuk eden faize stopaj kaydı yapılmaz, mahsup kesintinin yapıldığı yılın beyannamesinde olur. Mevduat vadeden önce bozulursa tahakkuk eden faiz iptal edilir.
Vergisel değerlendirme
Alacaklar mukayyet değerle değerlenir; mevduat hesapları değerleme günü itibarıyla işlemiş faizle birlikte değerlenir (213 sayılı Kanun madde 281), işlemiş faiz gelir tahakkuku olarak aktifte gösterilir (madde 283). Vadenin gelecek yıla sarkması, dönem sonuna kadar işlemiş faizin o yılın kazancına girmesini engellemez; geçici vergi dönemlerinde de aynı tahakkuk yapılır.
Mevduat faizi üzerindeki kesinti, faizin bankaca ödendiği anda yapılır (193 sayılı Kanun madde 94; kurumlarda 5520 sayılı Kanun madde 15); kesilen vergi, kesintinin yapıldığı yılın kurumlar vergisi beyannamesinde mahsup edilir, tahakkuk yılında değil. Dövizli mevduatta hem işlemiş faiz hem kur farkı değerleme gününde kaydedilir; faiz döviz alış kuruyla TL'ye çevrilir.
Yanlış yapılan kayıt
- 102Bankalarnet faiz
- 193Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlarstopaj
- 642Faiz Gelirlerialtı aylık faizin tamamı — Mart
Neden yanlış: Ekim–Aralık faizi eski yılın geliridir; tahakkuk yapılmayınca eski yılın matrahı 600.000 TL eksik, yeni yılınki fazla çıkar. Geçici vergi de eksik ödenmiş olur; inceleme dönem kaymasını cezasıyla düzeltir.
Dayanağı
- Madde 281 Alacaklar5228 s.K. ile ibare değişti
- Madde 283 Aktif Geçici Hesap Kıymetleri
- Madde 15 Vergi kesintisi (45)(46)7524 s.K. ile ibare eklendi
- Madde 94 Vergi Tevkifatı7524 s.K. ile bent eklendi
Bu şema şu soruların cevabı
- Vadesi gelmemiş mevduat faizi dönem sonunda gelir yazılır mı
- Mevduat faizi tahakkuku hangi hesaba yapılır
- İşlemiş faiz için stopaj tahakkuk ettirilir mi
- Vadeli mevduat faizi geçici vergiye girer mi
- Dövizli mevduatın işlemiş faizi hangi kurla kaydedilir
- Vadeden önce bozulan mevduatta tahakkuk eden faiz ne olur
- Bankanın kestiği stopaj hangi yıl mahsup edilir