Dövizli ön ödemelerin dönem sonu değerlemesi
Olay
Şirket ithal edeceği mal için 100.000 USD avans ödedi (1 USD = 38 TL). Yıl sonu döviz alış kuru 42 TL; mal ertesi yıl 1 USD = 43 TL kuruyla faturalandı.
Muhasebe kaydı
- Yurt dışı tedarikçiye dövizli avansBorç
- 159Verilen Sipariş Avansları3.800.000 TL — 100.000 USD
Alacak- 102Bankalar3.800.000 TL
- Dönem sonu değerleme — lehe kur farkıBorç
- 159Verilen Sipariş Avansları400.000 TL
Alacak- 646Kambiyo Kârları400.000 TL
- Malın gelmesi — fatura günü kuruyla, avansın mahsubuBorç
- 153Ticari Mallar4.300.000 TL
Alacak- 159Verilen Sipariş Avansları4.200.000 TL
- 320Satıcılar100.000 TL
Dikkat
Dövizli avans bir ALACAK ya da BORÇTUR ve dönem sonunda değerlenir: verilen avans alacak gibi, alınan avans borç gibi döviz alış kuruyla değerlenir, fark kambiyo kârı ya da zararıdır. Avans KDV'ye tabi değildir; KDV, teslim günü ve o günün kuruyla doğar. Sabit kıymet için verilen avansın kur farkı, varlık aktife girene kadar maliyettedir.
Vergisel değerlendirme
Yabancı para cinsinden alacak ve borçlar dönem sonunda döviz alış kuruyla değerlenir (213 sayılı Kanun madde 280, 281 ve 285); verilen ve alınan avanslar da bu kapsamdadır, fark değerleme günü gelir ya da gider yazılır. Sabit kıymet için verilen avansın kur farkı ise varlık aktife alınana kadar maliyete eklenir; sonrası tercihe bağlıdır.
Avans bir teslim ya da hizmetin karşılığı olmadığından KDV'nin konusuna girmez (3065 sayılı Kanun madde 10); idare, dövizli avansın güncellenmesinin de bunu değiştirmediğini ve verginin, vergiyi doğuran olay günündeki kurla TL'ye çevrilen bedel üzerinden hesaplanacağını söylüyor. Avans kapanırken teslim günü kuruyla kayıtlı değer arasındaki fark yine kambiyo sonucu olarak kaydedilir; yurt içi tedarikçiyle dövizli işlemde ise kur farkı için fatura düzenlenir.
Yanlış yapılan kayıt
- 159Verilen Sipariş Avansları3.800.000 TL — değerlemesiz
- 102Bankalar3.800.000 TL
Neden yanlış: Avans alacak niteliğindedir ve değerlenmek zorundadır; 400.000 TL lehe kur farkı gelir yazılmayınca dönem matrahı eksik beyan edilir. İnceleme farkı cezasıyla ekler; aleyhe fark olsaydı gider hakkı kaybolurdu.
Dayanağı
- Madde 280 Yabancı Paralar4369 s.K. ile değiştirildi
- Madde 285 Borçlar3239 s.K. ile eklendi
- Madde 281 Alacaklar5228 s.K. ile ibare değişti
- Madde 10 Vergiyi Doğuran Olayın Meydana Gelmesi4503 s.K. ile ibare: “gümrük hattından geçilmesi” → “gümrük bölgesine girilmesi veya gümrük bölgesinden çıkılması”
- Dövizli avans KDV'nin konusuna girmez; vergiyi doğuran olayda bedel o günün kuruyla TL'ye çevrilir2022-06-22 · 11395140-105[VUK-1-21647]-704173
Bu şema şu soruların cevabı
- Dövizli avans dönem sonunda değerlenir mi
- Verilen dövizli avansın kur farkı gider mi
- Alınan dövizli avansın kur farkı gelir mi
- Dövizli avans KDV'ye tabi mi
- Avans kapanınca faturada hangi kur kullanılır
- Sabit kıymet için verilen dövizli avansın kur farkı maliyete girer mi
- Avans kur farkı için fatura düzenlenir mi