Kooperatifin ortak dışı işlemi ve iktisadi işletmesi
Olay
Tarımsal kalkınma kooperatifi biçerdöveriyle ortaklara 100.000 TL + KDV, ortak olmayan çiftçilere 50.000 TL + KDV'lik biçme hizmeti verdi. Ortak dışı hizmet için iktisadi işletme kaydı yapıldı.
Muhasebe kaydı
- Ortağa hizmet — KDV'li, kooperatif kazancı muafBorç
- 120Alıcılar120.000 TL — ortak
Alacak- 600Yurtiçi Satışlar100.000 TL
- 391Hesaplanan KDV20.000 TL
- Ortak olmayana hizmet — iktisadi işletme kazancı, KDV'liBorç
- 120Alıcılar60.000 TL — ortak dışı
Alacak- 600Yurtiçi Satışlar50.000 TL — iktisadi işletme
- 391Hesaplanan KDV10.000 TL
- İktisadi işletmenin dönem sonu vergi karşılığıBorç
- 691Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıklarıortak dışı kazanç üzerinden
Alacak- 370Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları
Dikkat
Kooperatif muafiyeti dört şarta bağlıdır: sermaye üzerinden kazanç dağıtılmaması, yedek akçelerin ortaklara dağıtılmaması, yönetim kurulu üyelerine kazanç üzerinden pay verilmemesi ve yalnız ORTAKLARLA iş görülmesi. Ortak dışı işlem 2018'den beri muafiyeti BOZMAZ ama o işlemler için kooperatif bünyesinde ayrı bir iktisadi işletme oluşmuş sayılır ve yalnız o kazanç vergilenir. KDV ise ortak-ortak dışı ayrımı yapmaz; hizmet KDV'lidir.
Vergisel değerlendirme
Ana sözleşmelerinde sermaye üzerinden kazanç dağıtılmaması, yönetim kurulu üyelerine kazanç üzerinden pay verilmemesi, yedek akçelerin ortaklara dağıtılmaması ve sadece ortaklarla iş görülmesi şartları yazılı bulunan ve fiilen bu şartlara uyan kooperatifler kurumlar vergisinden muaftır; ortak dışı işlemler nedeniyle kooperatif bünyesinde oluşan iktisadi işletme ayrı mükellef sayılır ve muafiyet devam eder (5520 sayılı Kanun madde 4). Ortak dışı işlemlerin hasılat ve giderleri ayrı izlenir; müşterek giderler oranlanır.
Kooperatifin mal teslimi ve hizmet ifası, ortağa yapılsa bile ticari faaliyet çerçevesinde olduğundan KDV'ye tabidir (3065 sayılı Kanun madde 1); istisna yalnız Kanunda sayılan kooperatif işlemleri içindir (madde 17). İdare, biçerdöver hizmetinin ortak olsun olmasın KDV'li olduğunu ve iktisadi işletmenin KDV beyanının kooperatifin mükellefiyet kaydı üzerinden verileceğini söylüyor. Ortaklara işlem hacmiyle orantılı dağıtılan risturn kooperatif için gider, ortak için vergisizdir.
Yanlış yapılan kayıt
- 120Alıcılar60.000 TL
- 600Yurtiçi Satışlar50.000 TL — muaf
- 391Hesaplanan KDV10.000 TL
Neden yanlış: Ortak olmayana yapılan işlemin kazancı iktisadi işletmeye aittir ve kurumlar vergisine tabidir; muaf sayılınca matrah eksik beyan edilir. Beyanname hiç verilmezse inceleme iktisadi işletmeyi re'sen tesis eder ve cezalı tarhiyat yapar.
Dayanağı
- Madde 4 Muafiyetler7491 s.K. ile ibare değişti
- Madde 1 Verginin Konusunu Teşkil Eden İşlemler5904 s.K. ile maddenin tamamı değiştirildi (eski metin dipnotta)
- Madde 177577 s.K. ile ibare eklendi
- Kooperatifin ortaklara ve ortak olmayanlara verdiği biçerdöver hizmeti KDV'ye tabi; iktisadi işletmenin KDV beyanı kooperatifin mükellefiyeti üzerinden verilir2026-02-25 · 17192610-125[KV-23-539]-79945
Bu şema şu soruların cevabı
- Kooperatif kurumlar vergisinden muaf mı
- Ortak dışı işlem kooperatif muafiyetini bozar mı
- Kooperatifin iktisadi işletmesi nasıl vergilenir
- Kooperatifin ortaklara verdiği hizmette KDV var mı
- Kooperatif risturnu vergiye tabi mi
- İktisadi işletmenin KDV beyanı kimin adına verilir
- Ortak dışı işlemin kazancı nasıl ayrıştırılır