Sayım fazlası (stok ve kasa)
Olay
Yıl sonu sayımında maliyeti 80.000 TL olan ticari mal kayıtlardan fazla çıktı. Araştırmada bir tedarikçinin 80.000 TL + KDV'lik faturasının kayda alınmadığı anlaşıldı; kasa sayımında da 3.000 TL fazla bulundu ve sebebi bulunamadı.
Muhasebe kaydı
- Fazlanın tespiti — sebep araştırılana kadarBorç
- 153Ticari Mallar80.000 TL — maliyet bedeliyle
Alacak- 397Sayım ve Tesellüm Fazlaları80.000 TL
- Sebep bulundu — faturası kaydedilmemiş alışBorç
- 397Sayım ve Tesellüm Fazlaları80.000 TL
- 191İndirilecek KDV16.000 TL
Alacak- 320Satıcılar96.000 TL
- Sebep bulunamadı — gelir yazılmasıBorç
- 397Sayım ve Tesellüm Fazlaları80.000 TL
Alacak- 679Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar80.000 TL
Dikkat
Sayım fazlası önce BEKLETİLİR, sebep aranır: kaydı unutulmuş alış faturası, yanlış çıkış kaydı ya da fire hesabının fazlası çıkabilir. Sebep bulunamazsa fazlalık GELİRDİR ve KDV hesaplanmaz; ama inceleme için belgesiz alışın işaretidir, re'sen tarh sebebi sayılır. Fazlayı sessizce stok kartına yazmak envanteri bozar.
Vergisel değerlendirme
Envanter, mevcutların fiilen sayılıp değerlenmesidir (213 sayılı Kanun madde 186); kayıtla fiili durum arasındaki fark tespit edilip düzeltilir. Fazla çıkan emtia maliyet bedeliyle değerlenir (madde 274). Sebep bir alış faturasıysa fatura kaydedilir, KDV'si indirim süresi içinde indirilir; fazlalık böylece kapanır.
Sebebi bulunamayan fazlalık dönem geliridir; teslim olmadığından KDV hesaplanmaz. Ancak defter kayıtlarının gerçek durumu yansıtmadığı anlamına geldiğinden re'sen takdir sebebidir (madde 30): inceleme, fazla malın belgesiz alındığını ve karşılığında belgesiz satış olabileceğini varsayar. Kasa fazlası da aynı hesapta bekletilir, sebebi bulunamazsa gelir yazılır.
Yanlış yapılan kayıt
- 153Ticari Mallar80.000 TL
- 320Satıcılar80.000 TL — faturasız
Neden yanlış: Fatura yokken satıcıya borç yazmak belgesiz kayıttır; KDV indirimi olmadan tutar da eksik kalır. Fatura gelmezse borç hayali kalır, gelirse mükerrer kayıt doğar. Fazla önce bekletme hesabına alınır, belge bulununca ona göre kapatılır.
Dayanağı
- Madde 186 Envanter Çıkarmak
- Madde 274 Emtia5024 s.K. ile değiştirildi
- Madde 30 Re'sen Vergi Tarhı4783 s.K. ile yürürlükten kaldırıldı
Bu şema şu soruların cevabı
- Sayım fazlası hangi hesaba kaydedilir
- Stok fazlası gelir yazılır mı
- Sayım fazlasında KDV hesaplanır mı
- Kasa fazlası nasıl kapatılır
- Sebebi bulunamayan stok fazlası ne olur
- Belgesiz alış şüphesi sayım fazlasında doğar mı
- Sayım fazlası hangi bedelle stoka alınır