Trampa (mal karşılığı mal) ve takas
Olay
Mobilya üreticisi 500.000 TL değerindeki mobilyayı, tedarikçisinin 450.000 TL değerindeki kerestesiyle takas etti; aradaki 60.000 TL'lik fark (KDV dahil) bankadan tahsil edildi.
Muhasebe kaydı
- Verilen malın satışı — emsal bedelle faturaBorç
- 120Alıcılar600.000 TL
Alacak- 600Yurtiçi Satışlar500.000 TL
- 391Hesaplanan KDV100.000 TL
- Alınan malın alışı — karşı tarafın faturasıBorç
- 153Ticari Mallar450.000 TL
- 191İndirilecek KDV90.000 TL
Alacak- 320Satıcılar540.000 TL
- Karşılıklı mahsup ve farkın bankadan tahsiliBorç
- 320Satıcılar540.000 TL
- 102Bankalar60.000 TL
Alacak- 120Alıcılar600.000 TL
Dikkat
Trampa İKİ AYRI TESLİMDİR: her taraf verdiği mal için fatura keser ve KDV hesaplar; tek fatura ya da faturasız takas iki tarafı da belgesiz bırakır. Bedel para olarak belirlenmemişse matrah verilen malın EMSAL BEDELİDİR. Değer farkı varsa fark nakden ödenir; fark tevsik sınırını aşıyorsa banka yoluyla. Malların eşit değerde olması KDV'yi ortadan kaldırmaz, yalnız ödemeyi ortadan kaldırır.
Vergisel değerlendirme
Trampa iki ayrı teslim hükmündedir (3065 sayılı Kanun madde 2); her taraf verdiği mal için KDV hesaplar. Bedeli bulunmayan ya da bilinmeyen işlemlerde ve bedelin mal, menfaat ya da hizmet gibi paradan başka değerler olması halinde matrah emsal bedelidir (madde 27). Her teslim için fatura düzenlenir (213 sayılı Kanun madde 229); alınan malın KDV'si karşı tarafın faturasıyla indirilir.
Karşılıklı borç ve alacağın mahsubu ödeme sayılmaz; ancak değer farkı için yapılan ödeme sınırı aşıyorsa banka yoluyla yapılmalıdır (213 sayılı Kanun mükerrer madde 257). Barter sistemlerinde de aynı düzen geçerlidir: sistemdeki her alış ve satış ayrı faturalanır, sistem hesabı bir cari hesap gibi izlenir. Hizmet karşılığı mal verilmesi de trampadır; hizmet veren makbuz ya da fatura, malı veren fatura düzenler.
Yanlış yapılan kayıt
- 153Ticari Mallar450.000 TL — kereste
- 152Mamuller450.000 TL — mobilya
Neden yanlış: İki teslim de faturasız ve KDV'siz kalır; 100.000 TL hesaplanan KDV beyan edilmemiş, 90.000 TL indirim kullanılmamış olur. Satış hasılatı kayıt dışı kaldığından matrah da eksik; inceleme iki tarafa da cezalı tarhiyat yapar.
Dayanağı
- Madde 2 Teslim3297 s.K. ile maddenin tamamı değiştirildi (eski metin dipnotta)
- Madde 27 Emsal Bedeli ve Emsal Ücreti
- Madde 229 Faturanın Tarifi
- Mükerrer Madde 257 Yetki7587 s.K. ile ibare değişti
Bu şema şu soruların cevabı
- Trampada KDV nasıl hesaplanır
- Takas işleminde fatura kesilir mi
- Mal karşılığı mal alışverişinde matrah nedir
- Değerleri farklı mallar takas edilince fark nasıl kaydedilir
- Hizmet karşılığı mal verilmesi trampa mı
- Trampada tevsik zorunluluğu var mı
- Barter sisteminde kayıt nasıl yapılır