Bölünme ve devirle alınan hissede iktisap tarihi ve satış istisnası

Tasfiye, birleşme ve devirBölünme ya da devirle devralınan iştirak hissesi satıldığında iki yıllık süre hesaplanırken

Olay

Şirket, kısmi bölünmeyle devraldığı iştirak hisselerini (bölünen şirketin aktifine dört yıl önce girmişti) bir yıl sonra 30.000.000 TL'ye sattı; kayıtlı değer 10.000.000 TL, kazanç 20.000.000 TL, yüzde yetmiş beşi fona alındı.

Muhasebe kaydı

  1. Bölünmeyle devralınan hissenin satışı
    Borç
    • 102Bankalar30.000.000 TL
    Alacak
    • 242İştirakler10.000.000 TL
    • 679Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar20.000.000 TL — satış kazancı
  2. İstisna kısmın fona alınması — beş yıl bekler
    Borç
    • 570Geçmiş Yıllar Kârları15.000.000 TL
    Alacak
    • 549Özel Fonlar15.000.000 TL — istisna fonu

Dikkat

İki yıllık süre YENİDEN BAŞLAMAZ: bölünme ya da devirle devralınan iştirak hissesi ve taşınmazda iktisap tarihi, bölünen ya da devralınan kurumun o kıymeti edindiği tarihtir. Vergisiz devrin devamıdır bu; kayıtlı değerle gelen kıymetin süresi de kayıtlı değerle gelir. İstisna kazancın satış yılını izleyen beş yıl fonda tutulması ve bedelin iki yıl içinde tahsili şarttır.

Vergisel değerlendirme

Kurumların en az iki tam yıl süreyle aktiflerinde yer alan iştirak hisselerinin satışından doğan kazancın Kanunda belirtilen oranı, satışın yapıldığı yılı izleyen beşinci yılın sonuna kadar pasifte özel bir fonda tutulmak ve satış bedelinin iki yıl içinde tahsil edilmesi şartıyla kurumlar vergisinden istisnadır (5520 sayılı Kanun madde 5). Devir ve bölünme işlemleri kayıtlı değerle yapılır ve kâr hesaplanmaz (madde 19 ve 20).

İdare, Kanunun 19 ve 20'nci maddeleri kapsamında gerçekleşen devir, tam ve kısmi bölünmede devralınan taşınmaz, iştirak hissesi, kurucu ve intifa senetleri ile rüçhan haklarının iktisap tarihi olarak devralınan ya da bölünen kurumdaki iktisap tarihinin esas alınacağını söylüyor; olayda dört artı bir yıl geçtiğinden iki yıl şartı sağlanmıştır. Fon beş yıl içinde sermayeye eklenebilir; başka hesaba alınır ya da işletmeden çekilirse istisna edilen vergi gecikme faiziyle aranır.

Yanlış yapılan kayıt

Bölünme tarihini iktisap tarihi sayıp istisnadan vazgeçmek
Borç
  • 102Bankalar30.000.000 TL
Alacak
  • 242İştirakler10.000.000 TL
  • 679Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar20.000.000 TL — tamamı vergili

Neden yanlış: İktisap tarihi bölünen kurumdaki tarihtir; iki yıl dolmuştur ve kazancın istisna oranı vergiden korunabilirdi. Hakkı kullanmamak geri alınamayan bir vergi ödetir; beyanname verildikten sonra istisna için düzeltme tartışmalıdır.

Bu şema şu soruların cevabı

  • Bölünmeyle devralınan hissenin iktisap tarihi hangi tarih
  • Devirle alınan taşınmazda iki yıl nereden başlar
  • Kısmi bölünme sonrası hisse satışı istisnadan yararlanır mı
  • İştirak hissesi satış kazancı istisnasının oranı kaç
  • İstisna kazanç fona alınır mı
  • Satış bedelinin tahsili istisnayı etkiler mi
  • İki yıl dolmadan satılan hissede istisna var mı

Şema bizim düzenlememiz, dayanak resmî metin. Hesap planı ve madde metinleri kaynağından gelir; kaydın hangi hesaplara işleneceği ise yaygın uygulamadır ve işletmenizin hesap planına göre değişebilir. Yukarıdaki maddelerin bugünkü hâlini Mevzuat AI'da, aynı konuda idarenin ne dediğini Özelge AI'da görebilirsiniz.

← Bütün kayıt şemaları