Karşılıklı borç ve alacağın mahsubu
Olay
Şirket bir firmaya 200.000 TL + KDV mal sattı, aynı firmadan 150.000 TL + KDV mal aldı. Ay sonunda karşılıklı mutabakat yapılıp 180.000 TL mahsup edildi; kalan 60.000 TL bankadan tahsil edildi.
Muhasebe kaydı
- Mal satışı — alacakBorç
- 120Alıcılar240.000 TL
Alacak- 600Yurtiçi Satışlar200.000 TL
- 391Hesaplanan KDV40.000 TL
- Aynı firmadan mal alışı — borçBorç
- 153Ticari Mallar150.000 TL
- 191İndirilecek KDV30.000 TL
Alacak- 320Satıcılar180.000 TL
- Mutabakatla mahsup — kalan 60.000 TL bankadan tahsilBorç
- 320Satıcılar180.000 TL
- 102Bankalar60.000 TL
Alacak- 120Alıcılar240.000 TL
Dikkat
Mahsup bir ÖDEME DEĞİLDİR: karşılıklı borç ve alacağın birbirinden düşülmesi banka yoluyla ödeme zorunluluğunun ihlali sayılmaz; ama mahsuptan sonra KALAN bakiye sınırı aşıyorsa banka yoluyla ödenir. Mahsup, karşı tarafla yazılı mutabakata dayanmalı; tek taraflı mahsup incelemede belgesiz ödeme görünümü verir. Fatura ve KDV her iki teslim için ayrı ayrı doğar.
Vergisel değerlendirme
Tahsilat ve ödemelerin banka, ödeme kuruluşu ya da PTT aracılığıyla yapılması zorunluluğu ödeme işlemleri içindir (213 sayılı Kanun mükerrer madde 257); aynı kişiye karşı olan borç ve alacağın mahsubu ödeme değil hesap kapatmadır ve idare bunu tevsik zorunluluğunun ihlali saymaz. Mahsup mutabakat yazısı ya da karşılıklı teyitle belgelenir (madde 227); mahsup sonrası kalan bakiye sınırı aşıyorsa banka yoluyla ödenir.
Karşılıklı teslimler trampa niteliğinde de olsa her biri ayrı teslimdir (3065 sayılı Kanun madde 2): iki taraf da fatura düzenler, KDV hesaplar; mahsup KDV'yi etkilemez. Ba-Bs bildiriminde alış ve satış brüt tutarlarıyla ayrı ayrı bildirilir, mahsup edilmiş net tutar yazılmaz. Alıcılar ve satıcılar hesapları bilançoda netleştirilmez; mahsup kaydı her iki hesabı da fiilen kapatır.
Yanlış yapılan kayıt
- 320Satıcılar180.000 TL
- 100Kasa60.000 TL — elden
- 120Alıcılar240.000 TL
Neden yanlış: Mahsup serbesttir ama kalan bakiye bir ödemedir; sınırı aşıyorsa banka yoluyla tahsil edilmelidir. Elden tahsilat iki tarafa da özel usulsüzlük cezası kestirir; mahsubun kendisi tevsik sorunu yaratmazken kalan tutar yaratır.
Dayanağı
- Mükerrer Madde 257 Yetki7587 s.K. ile ibare değişti
- Madde 227 İspat Edici Kağıtlar7338 s.K. ile ibare değişti
- Madde 2 Teslim3297 s.K. ile maddenin tamamı değiştirildi (eski metin dipnotta)
Bu şema şu soruların cevabı
- Cari hesap mahsubu tevsik zorunluluğunu bozar mı
- Aynı firmaya hem borçlu hem alacaklıysam kayıt nasıl yapılır
- Mahsup için karşı tarafla mutabakat gerekir mi
- Mahsup edilen tutar Ba-Bs formunda nasıl gösterilir
- Mahsup sonrası kalan bakiye elden ödenebilir mi
- Takas işleminde KDV doğar mı
- Alıcılar ve satıcılar hesabı birbirine mahsup edilebilir mi