Çiftçiden alım ve müstahsil makbuzu
Olay
Un fabrikası vergiden muaf çiftçilerden ticaret borsasına tescil ettirerek 1.000.000 TL'lik buğday, süt ürünleri tesisi de tescilli 500.000 TL'lik süt aldı; makbuzlar elektronik ortamda düzenlendi.
Muhasebe kaydı
- Buğday alımı — müstahsil makbuzu, borsa tescilliBorç
- 150İlk Madde ve Malzeme1.000.000 TL
Alacak- 320Satıcılar980.000 TL — net
- 360Ödenecek Vergi ve Fonlar20.000 TL — yüzde iki stopaj
- Süt alımı — hayvansal ürün, borsa tescilliBorç
- 150İlk Madde ve Malzeme500.000 TL
Alacak- 320Satıcılar495.000 TL
- 360Ödenecek Vergi ve Fonlar5.000 TL — yüzde bir stopaj
- Stopajın muhtasar beyannameyle ödenmesiBorç
- 360Ödenecek Vergi ve Fonlar25.000 TL
Alacak- 102Bankalar25.000 TL
Dikkat
Müstahsil makbuzu yalnız GERÇEK USULDE VERGİYE TABİ OLMAYAN çiftçiden alımda düzenlenir; gerçek usuldeki çiftçi fatura keser ve KDV hesaplar. Muaf çiftçiden alımda KDV yoktur ama STOPAJ vardır ve oran ürünün türüne ve BORSA TESCİLİNE göre değişir: tescilli hayvansal üründe yüzde bir, tescilsizde yüzde iki; tescilli bitkisel üründe yüzde iki, tescilsizde yüzde dört. Makbuzu alıcı düzenler, stopajı alıcı öder.
Vergisel değerlendirme
Gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçilerden satın alınan mallar için alıcı tüccar ya da çiftçi müstahsil makbuzu düzenler; makbuz iki nüshadır, biri satıcıda kalır (213 sayılı Kanun madde 235). Alım bedeli üzerinden ödemeyi yapan tevkifat yapar (193 sayılı Kanun madde 94): hayvanlar ve mahsullerinde ticaret borsasına tescil ettirilen alımlarda yüzde bir, diğerlerinde yüzde iki; diğer zirai ürünlerde tescilli alımda yüzde iki, tescilsizde yüzde dört. Kesinti muhtasar beyannameyle beyan edilip ödenir.
Vergiden muaf çiftçiler tarafından yapılan teslimler KDV'den istisnadır (3065 sayılı Kanun madde 17); makbuzda KDV yoktur, alıcı indirim yapmaz ve ürün stoka net değil brüt alım bedeliyle girer, stopaj çiftçinin vergisidir. E-müstahsil makbuzu zorunluluğu kapsamındaki alıcılar makbuzu elektronik düzenler. Çiftçinin gerçek usulde mükellef olması halinde fatura, KDV ve yine stopaj söz konusudur.
Yanlış yapılan kayıt
- 150İlk Madde ve Malzeme980.000 TL
- 770Genel Yönetim Giderleri20.000 TL — stopaj
- 320Satıcılar980.000 TL
- 360Ödenecek Vergi ve Fonlar20.000 TL
Neden yanlış: Stopaj çiftçinin gelir vergisidir, alıcının gideri değil; alım bedeli brüt 1.000.000 TL'dir ve tamamı maliyettir. Gider yazmak stok maliyetini düşük, genel gideri yersiz yüksek gösterir; inceleme stopajı giderden çıkarır.
Dayanağı
- Madde 235 Müstahsil Makbuzu4444 s.K. ile ibare değişti
- Madde 94 Vergi Tevkifatı7524 s.K. ile bent eklendi
- Madde 177577 s.K. ile ibare eklendi
Bu şema şu soruların cevabı
- Çiftçiden alımda hangi belge düzenlenir
- Müstahsil makbuzunda stopaj oranı kaç
- Borsaya tescil ettirilen zirai ürünlerde stopaj oranı düşer mi
- Çiftçiden alınan üründe KDV hesaplanır mı
- Hayvansal ürün alımında stopaj oranı nedir
- Müstahsil makbuzu e-belge olarak düzenlenir mi
- Çiftçi gerçek usulde mükellefse müstahsil makbuzu kesilir mi
- Müstahsil makbuzundaki stopaj hangi beyannameyle ödenir