Teslim alınamayan sipariş ön ödemesinin şüpheli hale gelmesi
Olay
Şirket bir tedarikçiye makine siparişi için 400.000 TL avans ödedi; tedarikçi makineyi teslim etmedi, avansı da iade etmedi. Şirket alacak davası açtı.
Muhasebe kaydı
- Avansın ödenmesiBorç
- 159Verilen Sipariş Avansları400.000 TL
Alacak- 102Bankalar400.000 TL
- Teslim yapılmadı, dava açıldı — şüpheli alacağa aktarmaBorç
- 128Şüpheli Ticari Alacaklar400.000 TL
Alacak- 159Verilen Sipariş Avansları400.000 TL
- Karşılığın ayrılmasıBorç
- 654Karşılık Giderleri400.000 TL
Alacak- 129Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı (-)400.000 TL
Dikkat
Verilen avans hasılat kaydedilmiş bir alacak değildir; buna rağmen idare, ticari faaliyetin devamı için verilen avansın 323'üncü maddedeki şartlarla ŞÜPHELİ olabileceğini kabul ediyor. Şart aynıdır: DAVA ya da İCRA. Siparişten kendi iradesiyle vazgeçip avansı bırakan işletme değersiz alacak yazamaz; feragat gider doğurmaz.
Vergisel değerlendirme
Dava veya icra safhasındaki alacaklar için karşılık ayrılır (213 sayılı Kanun madde 323); madde, alacağın hasılat kaydedilmiş olmasını açıkça aramaz. İdare, cari hesaba avans mahiyetinde yapılan ödemeleri ticari faaliyetin devamı için yapıldığından ticari alacak sayıyor ve takip ya da dava yılında karşılık ayrılmasını kabul ediyor; sipariş avansları için de aynı şartlarla karşılık ayrılabileceğini söylüyor.
Avans ödemesi bir teslim ya da hizmet karşılığı olmadığından KDV'nin konusuna girmez (3065 sayılı Kanun madde 10); avans alacağı KDV'siz izlenir. Siparişten tek taraflı vazgeçilerek geri istenmeyen avans, kazai hükme ya da kanaat verici belgeye dayanmadığından değersiz alacak değildir (madde 322); gider yazılamaz.
Yanlış yapılan kayıt
- 689Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar400.000 TL
- 159Verilen Sipariş Avansları400.000 TL
Neden yanlış: Tahsil imkânı kalmadığı kanıtlanmamış avans gider olamaz; dava ya da icra yoksa karşılık da ayrılamaz. Doğrudan gider yazılan 400.000 TL kanunen kabul edilmeyen gider olarak matraha eklenir.
Dayanağı
- Madde 323 Şüpheli Alacaklar7338 s.K. ile ibare değişti
- Madde 322 Değersiz Alacaklar
- Madde 10 Vergiyi Doğuran Olayın Meydana Gelmesi4503 s.K. ile ibare: “gümrük hattından geçilmesi” → “gümrük bölgesine girilmesi veya gümrük bölgesinden çıkılması”
- Cari hesaba avans mahiyetinde yapılan ödeme ticari alacaktır; takip ya da dava yılında karşılık ayrılır2015-04-22 · 64597866-105[323-2015]-11212
- Ticari faaliyet için verilen sipariş avansı 323 şartlarıyla şüpheli olur; tek taraflı vazgeçme değersiz alacak yaratmaz2015-04-06 · 62030549-125[6-2013/354]-627
Bu şema şu soruların cevabı
- Verilen avans için şüpheli alacak karşılığı ayrılır mı
- Teslim edilmeyen sipariş avansı gider yazılır mı
- Verilen avans şüpheli alacağa nasıl aktarılır
- Avans alacağı için dava açmak şart mı
- Siparişten vazgeçilen avans değersiz alacak olur mu
- Cari hesaba fazla ödenen tutar için karşılık ayrılır mı
- Verilen avansın KDV'si var mı