Verilen çek ve vadeli çeklerin değerlemesi
Olay
Şirket Aralık'ta satıcıya 600.000 TL'lik, vadesi Şubat olan çek verdi. Yıl sonunda çek henüz ödenmemiş; şirket alacak senetleri ve çeklerine reeskont uyguluyor.
Muhasebe kaydı
- Satıcıya çek verilmesiBorç
- 320Satıcılar600.000 TL
Alacak- 103Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri (-)600.000 TL — vadesi Şubat
- Çekin bankadan ödenmesiBorç
- 103Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri (-)600.000 TL
Alacak- 102Bankalar600.000 TL
- Dönem sonu — vadesi gelmemiş çekin reeskontuBorç
- 322Borç Senetleri Reeskontureeskont tutarı
Alacak- 647Reeskont Faiz Gelirleri
Dikkat
Çek verilince satıcı borcu KAPANIR ama para henüz çıkmamıştır: çek, banka hesabından düşülecek bir taahhüt olarak eksi bakiyeli hesapta bekler. Bankadan doğrudan ödenmiş gibi yazmak banka bakiyesini olduğundan düşük gösterir. Vadeli çek hukuken görüldüğünde ödenir; yine de idare vadeli çekleri reeskonta kabul ediyor, ama alacak çeklerine yapmadan borç çeklerine yapılamaz.
Vergisel değerlendirme
Borçlar mukayyet değerleriyle değerlenir; vadesi gelmemiş senede bağlı borçlar değerleme günü kıymetine indirgenebilir (213 sayılı Kanun madde 285). Vadeli çekler için idare, vade tarihi ileri olan çeklerin senet gibi reeskonta tabi tutulabileceğini kabul ediyor; şart, alacak senetlerine reeskont yapılmasıdır: alacaklarını reeskonta tabi tutan mükellef borç senetlerini de tutmak zorundadır (madde 281).
Çekle ödeme banka aracılığıyla yapıldığından tevsik zorunluluğunu karşılar (213 sayılı Kanun mükerrer madde 257); çekin hamiline değil satıcının adına düzenlenmesi izlenebilirlik sağlar. Reeskont gideri ve geliri birbirini izleyen yıllarda ters kayıtla kapanır; çek ödendiğinde satıcıya borç zaten kapalı olduğundan yalnız banka ve verilen çekler hesabı çalışır.
Yanlış yapılan kayıt
- 320Satıcılar600.000 TL
- 102Bankalar600.000 TL
Neden yanlış: Para Şubat'a kadar bankadan çıkmaz; yıl sonu banka bakiyesi 600.000 TL düşük görünür ve banka ekstresiyle mutabakat tutmaz. Çekin varlığı bilançoda hiç görünmez; vadesi gelmemiş borç gizlenmiş olur.
Dayanağı
- Madde 285 Borçlar3239 s.K. ile eklendi
- Madde 281 Alacaklar5228 s.K. ile ibare değişti
- Mükerrer Madde 257 Yetki7587 s.K. ile ibare değişti
Bu şema şu soruların cevabı
- Verilen çek hangi hesaba kaydedilir
- İleri tarihli çek verilince satıcı borcu kapanır mı
- Verilen çekler bankadan ödenince ne kaydedilir
- Vadeli çeklere reeskont uygulanır mı
- Verilen çekler bilançoda neden eksi bakiyeli
- Dönem sonunda ödenmemiş çekler nasıl değerlenir
- Verilen çek tevsik zorunluluğunu karşılar mı