Yurt dışı şube zararı ve şubeyle cari hesabın değerlemesi
Olay
Şirket Bulgaristan şubesine 100.000 USD işletme sermayesi gönderdi (38 TL); şubeden 100.000 USD'lik mal aldı ve yıl sonunda kur 42 TL. Şube o yıl zararla kapandı; zarar Bulgaristan'da denetim raporuyla belgelendi.
Muhasebe kaydı
- Şubeyle mal alışverişinden doğan dövizli alacak — değerlenirBorç
- 120Alıcılar400.000 TL — şube, kur farkı
Alacak- 646Kambiyo Kârları400.000 TL
- Şubeye sermaye gibi gönderilen para — değerlenmezBorç
- 136Diğer Çeşitli Alacaklar3.800.000 TL — şube cari, kayıtlı kur
Alacak- 102Bankalar3.800.000 TL
- Beyanname — belgelenen yurt dışı zararın indirimiBorç
- 691Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıklarızarar düşülmüş matrah üzerinden
Alacak- 370Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları
Dikkat
Şube AYRI BİR KİŞİ DEĞİLDİR: merkezin şubeye gönderdiği para bir alacak değil, aynı işletmenin içinde bir aktarımdır ve dönem sonunda DEĞERLENMEZ; yalnız mal ve hizmet alışverişinden doğan dövizli bakiye gerçek alacak gibi değerlenir. Yurt dışı zararın indirimi belgeye bağlıdır: o ülkede denetim yetkisi olan kuruluşun raporu, Türk konsolosluğunca onaylı, beyannameye eklenir. İstisna kazanç üreten işlerin (inşaat) zararı indirilemez.
Vergisel değerlendirme
Türkiye'de kurumlar vergisinden istisna edilen kazançlarla ilgili olanlar hariç, beş yıldan fazla nakledilmemek şartıyla yurt dışı faaliyetlerden doğan zararlar, faaliyette bulunulan ülkenin vergi kanunlarına göre beyan edilen vergi matrahının o ülkede denetim yetkisi verilen kuruluşlarca rapora bağlanması ve raporun aslı ile tercümesinin Türkiye'deki vergi dairesine ibrazı şartıyla indirilir (5520 sayılı Kanun madde 9). İdare, inşaat işi dışındaki şube zararının bu şartlarla indirilebileceğini söylüyor.
Yabancı para alacak ve borçlar döviz alış kuruyla değerlenir (213 sayılı Kanun madde 280 ve 281); ancak idare, şubeyle merkez arasında mal ve hizmet alışverişinden doğan hesabın ihracat ve ithalat alacağı gibi değerleneceğini, buna karşılık diğer para hareketlerinden doğan bakiyenin gerçek bir alacak ya da borç niteliği taşımadığından değerlenmeyeceğini söylüyor. Şube kazancı Türkiye'ye aktarıldığında merkez kayıtlarında gelir yazılır; şubenin kendi defterleri o ülkenin kurallarına tabidir.
Yanlış yapılan kayıt
- 136Diğer Çeşitli Alacaklar400.000 TL — şube cari
- 646Kambiyo Kârları400.000 TL
Neden yanlış: Şubeye aktarılan para gerçek bir alacak değildir; değerlenmez. Yazılan kur farkı geliri yersiz vergi doğurur, aleyhe farkta ise yersiz gider olur; inceleme şube sermayesini alacak saymaz.
Dayanağı
- Madde 9 Zarar mahsubu
- Madde 280 Yabancı Paralar4369 s.K. ile değiştirildi
- Madde 281 Alacaklar5228 s.K. ile ibare değişti
- Şubeyle mal ve hizmet alışverişinden doğan dövizli hesap değerlenir; diğer para hareketleri gerçek alacak-borç olmadığından değerlenmez2024-01-24 · 17192610-125[KV-21/13]-21479
- İnşaat işi dışındaki yurt dışı şube zararı, 9'uncu maddedeki şartlarla beyannamede indirilir2016-12-28 · 38418978-125[5- 14/23]-444662
Bu şema şu soruların cevabı
- Yurt dışı şube zararı Türkiye'de indirilir mi
- Yurt dışı zararın indirimi için hangi belge gerekir
- Şubeyle merkez arasındaki cari hesap değerlenir mi
- Şubeye gönderilen para kur farkı doğurur mu
- Şubeden mal alışında doğan borç nasıl değerlenir
- Yurt dışı inşaat işinin zararı indirilir mi
- Yurt dışı zarar kaç yıl devreder